Afbeelding gegenereerd door Dalle-E

24 april 2024

De kracht van de driehoek: een oplossing voor het docenttekort?

Column

Dat de driehoek de sterkste constructievorm is zullen de meeste lezers wel onderschrijven. Het is waarschijnlijk die algemeen onderkende kracht van de driehoek die hem ook tot dankbare metafoor maakt voor de meest uiteenlopende sociale en maatschappelijk verbanden. Zo ook in het onderwijs. Ik wil het hier hebben over de driehoek docent – student – leermiddel.

Mijn centrale stelling is dat door het verbeteren van het leermiddel in deze driehoek van belangrijke actoren in het onderwijsleerproces, we tot een sterkere constructie komen. Door het hoekpunt van het leermiddel te verbeteren worden beide andere hoekpunten ook positief beïnvloed.

Stelt u zich eens een driehoek voor met een sterke docent, een zwakke student en een gemiddeld leermiddel. Daarnaast een driehoek met een sterke student, een niet zo’n inspirerende docent en nog steeds een gemiddeld leermiddel. Goeie kans dat de studenten uit situaties één en twee uiteindelijk evenveel leren. Maar wat als we de zwakke student combineren met het hoekpunt van een minder goede docent?

Deze voorbeelden laten zien dat de hoekpunten invloed op elkaar hebben. De krachten van de hoekpunten zijn bepalend voor de kracht van de driehoek als geheel. De krachten van de hoekpunten zijn, in deze analogie, bepalend voor de effectiviteit van het leren.

Dat de docent daarin de belangrijkste factor is staat buiten kijf. Sla voor het belang van lerareneffectiviteit de ‘Wijze lessen’ (Surma & Krischner e.a., 2019) er nog maar eens op na.

Wat zou er nu gebeuren als je het hoekpunt van het leermiddel versterkt? En kan dat?
Ja zeker kan dat. Tenminste, als je een visie ontwikkeld op effectiviteit van leermiddelen om daarmee effectieve didactiek van de docent te ondersteunen. Mijn collega’s en ik zijn leermiddelenmakers. En wij zijn er diep van doordrongen dat wat we doen steeds beter kan. Dat geldt ook voor de ondersteuning van docenten en studenten op basis van leermiddelen die we voortdurend verbeteren. Dat doen we door:

  • ons bij het maken van leermiddelen te baseren op evidence informed principes;
  • aan te sluiten op de 12 (wetenschappelijk onderbouwde) bouwstenen uit de bovengenoemde publicatie over lesgeven en langetermijnleren;
  • nadruk te leggen op de waarde van het met en van elkaar te leren. Samenwerken en coöperatief leren leidt aantoonbaar tot betere leeropbrengsten;
  • lesmateriaal betekenisvol en contextueel te maken. Het belang van herkenbare contexten is groot. Maar die contexten zijn niet uniform. Zo vragen doelgroepen als NT2-studenten om andere betekenisvolle contexten vanwege een ander wereldbeeld. En daarom hebben we docenten dus een keuze te bieden uit verschillende verbanden waarin de lesstof gesitueerd is.
  • leerdoelen een centrale plek te geven (midden in de driehoek), door ons rekenschap te geven van technologische ontwikkelingen die impact hebben op het onderwijs, door leeractiviteit en toetsing op en juiste manier met elkaar te verbinden etc..

Kortom, ik zie volop ruimte voor verbetering. Zeker als we bij de ontwikkeling van leermiddelen nauw samenwerken met docenten kunnen we de effectiviteit van de gehele driehoek vergroten.

En betekent dit dat we daarmee een antwoord hebben op het docententekort? Nee, en ja, zou ik zeggen. Nee, omdat het wel heel erg op dromeland zou lijken wanneer het versterken van (één hoekpunt) van de driehoek direct zou leiden tot meer tijd voor de docent die verdeeld kan worden over meer studenten. Ja, omdat iedere verbetering van het leermiddel bijdraagt aan het onderwijs dat de docent geeft. En iedere positieve bijdrage betekent dat er meer tijd en aandacht mogelijk is voor die studenten die dat echt nodig hebben. 

Over de auteur

Pieter Fock is werkzaam bij ThiemeMeulehoff. Hij maakt samen met zijn collega’s leermiddelen voor het beroepsonderwijs. Pieter is altijd op zoek naar samenwerking op dit gebiedt en komt graag in contact met docenten en onderwijsontwikkelaars die over het onderwerp van deze column willen doorpraten. p.fock@thiememeulenhoff.nl